Το Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης της Θαλάσσιας Προστατευόμενης Περιοχής της Γυάρου
Ένα καινοτόμο, προηγμένης τεχνολογίας και αποτελεσματικό σύστημα απομακρυσμένης επιτήρησης
Το πρόγραμμα επόπτευσης και φύλαξης της ΘΠΠ Γυάρου,που βασίστηκε, σε μεγάλο βαθμό, στην εγκατάσταση και λειτουργία ενός συστήματος απομακρυσμένης επιτήρησης από το WWF Ελλάς, σχεδιάστηκε ως μια ολοκληρωμένη στρατηγική προστασίας, με σκοπό τη διαχείριση της Προστατευόμενης Περιοχής και την αποτροπή παράνομων δραστηριοτήτων, όπως η παράνομη αλιεία και η υποβάθμιση σημαντικών τύπων οικοτόπων, όπως τα λιβάδια Ποσειδωνίας και οι τραγάνες, που φιλοξενούν πληθώρα θαλάσσιων ειδών (βλ. Μεσογειακή φώκια).
Το Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης της ΘΠΠ της Γυάρου εξασφαλίζει την αδιάλειπτη εποπτεία της περιοχής και αποτελεί πρότυπο αποτελεσματικής συνεργασίας μεταξύ μη κυβερνητικών οργανισμών, όπως το WWF Ελλάς, τοπικών εμπλεκόμενων ομάδων, όπως οι αλιείς της Σύρου και της Άνδρου και φορέων προερχόμενων από την κεντρική διοίκηση, όπως το Λιμεναρχείο Σύρου. Η ομαλή μεταβίβαση, του εν λόγω συστήματος, στη Μονάδα Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Κεντρικού Αιγαίου (Μ.Δ.Π.Π. Κ.Α.) του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.), έχοντας διασφαλισμένη τη συνεργασία του Λιμενικού Σώματος, με σαφείς ρόλους και αρμοδιότητες για όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές, συνιστά μια ιδανική πρακτική για παρόμοιες διαδικασίες που σχετίζονται εν γένει με την φύλαξη των ΘΠΠ της χώρας και ειδικότερα με την ανάπτυξη παρόμοιων συστημάτων στο πλαίσιο προγραμμάτων και έργων που υλοποιούνται και συγχρηματοδοτούνται από ιδιωτικές ή μη κυβερνητικές οντότητες και την μεταβίβασή τους σε φορείς του ευρύτερου δημόσιου τομέα.
Η ανάπτυξη του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης της ΘΠΠ Γυάρου έδειξε ότι μέσω ενός συνδυασμού υιοθέτησης νέων τεχνολογιών και αξιοποίησης παραδοσιακών μεθόδων φύλαξης (περιπολία στο πεδίο, in situ), είναι εφικτή η αποτελεσματική επόπτευση, φύλαξη και προστασία μιας ΘΠΠ από παράνομες δραστηριότητες.
Ένα τέτοιο σύστημα πρέπει να λαμβάνει υπόψη κατά το σχεδιασμό του τοπικά περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά και συνθήκες, νομικές και κοινωνικές ιδιαιτερότητες και επιχειρησιακές ικανότητες και αρμοδιότητες των εμπλεκόμενων φορέων. Επιπλέον, θα πρέπει να διαθέτει την απαραίτητη ευελιξία στον επιχειρησιακό σχεδιασμό, προκειμένου να μεταβαίνει εύκολα από την απομακρυσμένη παρακολούθηση στην τακτική και έκτακτη επιτόπια περιπολία, ενώ ταυτόχρονα να είναι σε θέση να επιλύσει τυχόν τεχνικά προβλήματα που θα προκύψουν (αντίξοες καιρικές συνθήκες, βλάβες στον εξοπλισμό, κλπ.). Αυτό αναδεικνύει τη σημασία του ανθρώπινου παράγοντα για την αποτελεσματική εφαρμογή του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης της ΘΠΠ Γυάρου, που αποτέλεσε κρίσιμο στοιχείο στο συνολικό σχεδιασμό και στην υλοποίηση του προγράμματος.
Η Έννοια της Φύλαξης και η Σημασία της σε μια ΘΠΠ
Η επόπτευση – φύλαξη μιας ΘΠΠ αποτελεί καθοριστικό συστατικό της συνολικής διαχείρισης μιας Προστατευόμενης Περιοχής, όπως η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση του κοινού και των χρηστών της περιοχής, η διαβούλευση με τα εμπλεκόμενα μέρη στη διαχείρισή της, η επιστημονική έρευνα και η μελέτη των ειδών και των οικοτόπων που βρίσκονται εντός της. Οφείλει να είναι μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που θα διασφαλίζει την τήρηση του θεσμικού πλαισίου και την εφαρμογή των όρων και περιορισμών που προκύπτουν από αυτό, ώστε να αποσκοπεί στη διατήρηση του προστατευτέου αντικειμένου. Ουσιαστικά είναι μία βασική συνιστώσα της προσαρμοσμένης διαχείρισης μιας Προστατευόμενης Περιοχής.
Για την επόπτευση – φύλαξη Προστατευόμενων Περιοχών, και ιδιαίτερα θαλάσσιων, πρέπει να εγκαθίστανται αποτελεσματικοί μηχανισμοί επιτήρησης και εποπτείας των περιοχών αυτών και ανίχνευσης πιθανών παραβάσεων και επιβολής των αντίστοιχων κυρώσεων, ώστε να διασφαλίζεται η εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου για τη βιοποικιλότητα.
Βασική και πρωταρχική προϋπόθεση για την επόπτευση και φύλαξη μιας ΘΠΠ όμως, αποτελεί η ύπαρξη ενός σαφούς θεσμικού πλαισίου προστασίας της εν λόγω περιοχής, που καθορίζει με ξεκάθαρο τρόπο τις επιμέρους ζώνες προστασίας της, τις επιτρεπόμενες -και μη- χρήσεις και δραστηριότητες εντός αυτών, καθώς και τις σχετικές με αυτές επιμέρους ρυθμίσεις. Οι προβλέψεις της εθνικής νομοθεσίας για την διαδικασία διαμόρφωσης και για την εγκαθίδρυση προστατευτικού καθεστώτος για τις ΠΠ/ΘΠΠ είναι σαφείς και βασίζονται κυρίως στην έκδοση Προεδρικών Διαταγμάτων με βάση τον ν. 1650/1986 όπως ισχύει σήμερα.
Υπό “κανονικές” συνθήκες, και θεωρώντας ότι για την εκάστοτε ΘΠΠ υφίσταται ένα σαφές καθεστώς προστασίας με βάση τα παραπάνω, τότε επιπλέον αυτού είναι αναγκαίο να υπάρχει και ένα πρόσθετο θεσμικό εργαλείο, αυτό του εγκεκριμένου Σχεδίου Διαχείρισης της ΘΠΠ, το οποίο -μεταξύ άλλων- υπαγορεύει με σαφήνεια τις αρμοδιότητες και τους ρόλους των αρμόδιων αρχών και των εμπλεκόμενων φορέων, καθώς και τις διαδικασίες και τις ενέργειες για την επόπτευση και φύλαξη μιας Προστατευόμενης Περιοχής. Έχοντας διασφαλίσει ότι τα παραπάνω υφίστανται, τότε η επόπτευση και η φύλαξη μιας ΠΠ/ΘΠΠ έχει ως στόχο την τήρηση των κανόνων που ισχύουν και τον περιορισμό της παραβατικότητας που μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στα υπό προστασία στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (ευαίσθητοι οικότοποι και είδη). Ο σχεδιασμός, η διαμόρφωση και η εφαρμογή ενός προγράμματος εποπτείας και φύλαξης σε μια ΘΠΠ, που θα βασίζεται στο εγκεκριμένο Σχέδιο Διαχείρισής της, αποτελεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο και απαιτητικό εγχείρημα που αποτελεί αποκλειστική ευθύνη και υποχρέωση των αρμόδιων φορέων της Πολιτείας και συγκεκριμένα του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. και των υπηρεσιών των συναρμόδιων Υπουργείων (π.χ. Λιμενικό Σώμα).
Στο σημείο αυτό, αξίζει να τονιστεί πως όταν σχεδιάστηκε το εν λόγω Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης για τη ΘΠΠ της Γυάρου, δεν υπήρχε -αν όχι καθόλου, έστω σαφές- σχετικό θεσμικό πλαίσιο, σύμφωνα με το οποίο να καθορίζονται οι επιτρεπόμενες χρήσεις και οι συμβατές ανθρώπινες δραστηριότητες εντός της περιοχής, αλλά ούτε και οι φορείς που θα έχουν την αρμοδιότητα διαχείρισης της συγκεκριμένης περιοχης και παράλληλα δεν είχαν προσδιοριστεί οι ρόλοι, οι αρμοδιότητες, οι διαδικασίες και οι ενέργειες που θα πρέπει να διέπουν την επόπτευση και τη φύλαξη ευρύτερα των Προστατευόμενων Περιοχών στην Ελλάδα.
Ως εκ τούτου, ο σχεδιασμός του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης στη ΘΠΠ της Γυάρου, ακολούθησε τη διεθνή εμπειρία και βιβλιογραφία, ενώ κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του συνολικού προγράμματος επόπτευσης και φύλαξης της περιοχής πραγματοποιήθηκαν οι απαραίτητες διορθώσεις και τροποποιήσεις, έως την οριστική του παράδοση/μεταβίβασή του στον Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.
Καθώς το θεσμικό καθεστώς της περιοχής της Γυάρου ήταν -αρχικά τουλάχιστον- «θολό», το WWF Ελλάς και οι εξωτερικοί του συνεργάτες που σχεδίασαν, εγκατέστησαν και υλοποίησαν το Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης και ανέπτυξαν τις σχετικές διαδικασίες για την επόπτευση και φύλαξη, δεν είχαν τυπικά, αλλά και ουσιαστικά, καμία αρμοδιότητα επόπτευσης – φύλαξης στη ΘΠΠ της Γυάρου.
Συνεπώς, πρόκειται για μια πρωτοβουλία, η οποία στηρίχθηκε σε “εθελοντικά” κίνητρα και στην πρόθεση του WWF Ελλάς να συμβάλει στην ουσιαστική προστασία της περιοχής και με κανένα τρόπο δεν απορρέει από τις απαιτήσεις εφαρμογής της νομοθεσίας.
Στην πραγματικότητα, το WWF Ελλάς, ως μια περιβαλλοντική οργάνωση κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του προγράμματος επόπτευσης – φύλαξης και για την εγκατάσταση και λειτουργία του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης, λειτούργησε υποστηρικτικά προς τις αρμόδιες Λιμενικές Αρχές και συνεργάστηκε επικουρικά μαζί τους για την προστασία της περιοχής. Το WWF Ελλάς, ουσιαστικά διαχειριζόταν συνολικά το Σύστημα και επιτηρούσε την περιοχή, και όταν έκρινε πως ήταν απαραίτητο, πραγματοποιούσε επιτόπια αυτοψία και καλούσε το σκάφος του Λιμενικού Σώματος Σύρου να επέμβει. Στην περίπτωση που είχε διαπιστωθεί κάποιο παράνομο περιστατικό και δεν ήταν δυνατή η επέμβαση του Λιμενικού Σώματος, το WWF Ελλάς υπέβαλε γραπτή καταγγελία με επισυναπτόμενα όλα τα αποδεικτικά στοιχεία στο Λιμεναρχείο Σύρου.
Με βάση τα παραπάνω, είναι σημαντικό να καταστεί σαφές ότι τα συμπεράσματα που έχουν προκύψει από την εγκατάσταση και λειτουργία του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης, καθώς και ο παρών Οδηγός Καλών Πρακτικών, αποτελούν προϊόν της εμπειρίας του WWF Ελλάς από την επιτήρηση της ΘΠΠ Γυάρου. Αν και δεν συνιστούν έναν πλήρη και καθολικό οδηγό για την εποπτεία και φύλαξη όλων των ΘΠΠ της χώρας, η προσπάθεια αυτή προσφέρει ένα μοναδικό, μέχρι στιγμής, παράδειγμα ολοκληρωμένης και καταγεγραμμένης καλής πρακτικής.
Ο Οδηγός αυτός δεν φιλοδοξεί να αντικαταστήσει έναν συνολικό σχεδιασμό για την εποπτεία και φύλαξη των ΘΠΠ, ωστόσο προσφέρει πολύτιμα συμπεράσματα και εφαρμόσιμες πρακτικές που μπορούν να αξιοποιηθούν από αρμόδιους φορείς και διαχειριστές ΘΠΠ. Ως εκ τούτου, η εμπειρία από τη ΘΠΠ Γυάρου μπορεί να λειτουργήσει ως θεμέλιο για την ανάπτυξη και εφαρμογή παρόμοιων δράσεων και σε άλλες περιοχές, συνεισφέροντας ουσιαστικά στη διαμόρφωση ενός εθνικού πλαισίου αποτελεσματικής εποπτείας και φύλαξης των προστατευόμενων περιοχών.
Η Έννοια της Φύλαξης
Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης
Μεταβίβαση του Συστήματος
Το Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης
Από το 2015, μέσω του Ευρωπαϊκού Προγράμματος CYCLADES Life, έχει εγκατασταθεί ένα ολοκληρωμένο Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης στην περιοχή. Το καινοτόμο και τελευταίας τεχνολογίας σύστημα, περιλαμβάνει ραντάρ, θερμικές κάμερες και σταθμούς ελέγχου για απομακρυσμένη παρακολούθηση, εγκατεστημένα σε επιλεγμένα σημεία της ΘΠΠ Γυάρου και της Σύρου.
Η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου συστήματος επιτήρησης, που λειτουργεί διαρκώς από το 2015, η υιοθέτηση προηγμένων τεχνολογιών επόπτευσης, η επένδυση σε εξειδικευμένο προσωπικό, η ενεργή παρουσία της Ομάδας Πεδίου του WWF περιπολώντας την περιοχή και ειδικά η ενεργή εμπλοκή του Λιμενικού Σώματος στη διαδικασία επόπτευσης και φύλαξης, συνέβαλαν στην ορθή τήρηση του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη προστασία και διατήρηση κρίσιμων οικοτόπων και ειδών.
Οι ενέργειες αυτές, όχι μόνο επέφεραν μείωση των παράνομων δραστηριοτήτων και προστασία κρίσιμων οικοτόπων και ειδών, αλλά επιπλέον ενίσχυσαν την εμπιστοσύνη της τοπικής κοινωνίας για την ορθολογική και παραδειγματική διαχείριση της περιοχής. Η επιτυχής υλοποίηση του προγράμματος επόπτευσης – φύλαξης ενδυναμώνει τη βιώσιμη διαχείριση της ΘΠΠ και δημιουργεί πρότυπα για παρόμοιες πρωτοβουλίες, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, για απομακρυσμένες, οικολογικά ευαίσθητες περιοχές.
Σε συνέχεια της υπογραφής, το 2023, Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής (ΥΠΑΝΠ)/Λιμενικού Σώματος, του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. και του WWF Ελλάς, πραγματοποιήθηκε, τον Απρίλιο του 2024, η επιτυχής μεταβίβαση του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης στον Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. Προηγουμένως είχε πραγματοποιηθεί εκπαίδευση των στελεχών της Μ.Δ.Π.Π. Κ.Α. στην επιχειρησιακή του χρήση. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίστηκε η ομαλή μετάβαση της εποπτείας της ΘΠΠ Γυάρου στην ευθύνη των συναρμόδιων φορέων της πολιτείας, αξιοποιώντας το Σύστημα και διασφαλίζοντας τη συνεργασία τους για την προστασία της ΘΠΠ.
Οι απόψεις των εμπλεκόμενων φορέων
Περιγραφή του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης
Από το 2015, μέσω του Ευρωπαϊκού Προγράμματος CYCLADES Life, έχει εγκατασταθεί ένα ολοκληρωμένο Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης στην περιοχή. Το καινοτόμο και τελευταίας τεχνολογίας σύστημα, περιλαμβάνει ραντάρ, θερμικές κάμερες και σταθμούς ελέγχου για απομακρυσμένη παρακολούθηση, εγκατεστημένα σε επιλεγμένα σημεία της ΘΠΠ Γυάρου και της Σύρου.
Δείτε βίντεο για την εγκατάσταση του radar του Συστήματος
Η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου συστήματος επιτήρησης, που λειτουργεί διαρκώς από το 2015, η υιοθέτηση προηγμένων τεχνολογιών επόπτευσης, η επένδυση σε εξειδικευμένο προσωπικό, η ενεργή παρουσία της Ομάδας Πεδίου του WWF περιπολώντας την περιοχή και ειδικά η ενεργή εμπλοκή του Λιμενικού Σώματος στη διαδικασία επόπτευσης και φύλαξης, συνέβαλαν στην ορθή τήρηση του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη προστασία και διατήρηση κρίσιμων οικοτόπων και ειδών.
Οι ενέργειες αυτές, όχι μόνο επέφεραν μείωση των παράνομων δραστηριοτήτων και προστασία κρίσιμων οικοτόπων και ειδών, αλλά επιπλέον ενίσχυσαν την εμπιστοσύνη της τοπικής κοινωνίας για την ορθολογική και παραδειγματική διαχείριση της περιοχής.
Η επιτυχής υλοποίηση του προγράμματος επόπτευσης – φύλαξης ενδυναμώνει τη βιώσιμη διαχείριση της ΘΠΠ και δημιουργεί πρότυπα για παρόμοιες πρωτοβουλίες, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, για απομακρυσμένες, οικολογικά ευαίσθητες περιοχές.
Το Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης της ΘΠΠ Γυάρου αποτελείται από διαφορετικά επιμέρους στοιχεία. Οι υποδομές αυτές αρχικά ήταν εγκατεστημένες στον οικίσκο που βρίσκεται στην κορυφή της Νήσου Γυάρου, στο πάρκο κεραιών στο βουνό της Σύρου, στο Λιμεναρχείο Σύρου, στα γραφεία της Αναπτυξιακής Εταιρείας Κυκλάδων και στο τοπικό γραφείο του WWF Ελλάς στη Σύρο.
Βασικός σκοπός του συστήματος είναι η απομακρυσμένη επόπτευση της ΘΠΠ Γυάρου, που περιλαμβάνει το νησί της Γυάρου και τη θαλάσσια ζώνη γύρω από αυτό σε ακτίνα 3 ναυτικών μιλίων, με στόχο να παρακολουθούνται οι όποιες ανθρώπινες δραστηριότητες (συμπεριλαμβανομένης της αλιείας) και να διαπιστώνεται αν υλοποιούνται με βάση τους όρους και περιορισμούς που διέπουν την ΘΠΠ Γυάρου και αν τηρείται η ισχύουσα νομοθεσία.
Στην κορυφή της νήσου Γυάρου, και συγκεκριμένα στην κορυφή του νησιού (στη θέση Προφήτης Ηλίας) στον οικίσκο του παλαιού πολυβολείου, βρίσκεται εγκατεστημένο στην οροφή του το βασικό Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης το οποίο αποτελείται από ένα ραντάρ SIMRAD και μια ψηφιακή, υψηλής ανάλυσης, υπέρυθρη κάμερα, στρατιωτικού τύπου EOD-100, καθώς και ένα πομπό που αποστέλλει το σήμα προς την Σύρο. Τα δεδομένα που παράγει και συλλέγει το σύστημα, αποστέλλονται στη Σύρο με ραδιοκύματα.
Το σύστημα τροφοδοτείται από ηλιακά πάνελ, που παράγουν και αποθηκεύουν ενέργεια σε ειδικές μπαταρίες. Το ηλεκτρολογικό σύστημα ελέγχεται από πίνακα που βρίσκεται σε ειδικό φωριαμό, τα οποία βρίσκονται εντός του οικίσκου.
Εντός του οικίσκου επίσης βρίσκεται εγκατεστημένο το σύνολο του εξοπλισμού που σχετίζεται με ηλεκτρολογικό εξοπλισμό, εξοπλισμό που αφορά ΙΤ και εξοπλισμό που αφορά δίκτυα και επικοινωνία ραδιοκυμάτων.
Ο οικίσκος προστατεύεται περιμετρικά από μια ειδική περίφραξη που συμπληρώνουν 6 κάμερες CCTV παρακολούθησης του περιβάλλοντος χώρου και 1 κάμερα εσωτερικά του οικίσκου καθώς και από αντικεραυνική προστασία στην οροφή του.
Σύρου
Στο υψηλότερο σημείο της Σύρου, στη θέση «Πύργος», βρίσκονται όλες οι κεραίες και οι υποδομές δικτύου και τηλεπικοινωνιών του νησιού. Σε αυτό το σημείο, είναι εγκατεστημένος ένας δέκτης οποίος λαμβάνει το σήμα από την υποδομή της Γυάρου και ένας πομπός που αποστέλλει το σήμα προς την υποδομή που βρίσκεται στην οροφή της Αναπτυξιακής Εταιρείας Κυκλάδων (ΑΝ.ΕΤ.ΚΥ.) στην Ερμούπολη, ενώ στη βάση της κεραίας και εντός του κτιρίου βρίσκεται και ένα UPS που διασφαλίζει τη συνεχή και απρόσκοπτη παροχή ρεύματος. Ο χώρος που φιλοξενείται ο δέκτης, ο πομπός και το UPS είχε παραχωρηθεί άνευ αντιτίμου από το Δημοτικό Ραδιοφωνικό Σταθμό Σύρου.
ΑΝ.ΕΤ.ΚΥ.
Στην οροφή του κτιρίου των γραφείων της Αναπτυξιακής Εταιρείας Κυκλάδων στην Ερμούπολη, είναι εγκατεστημένος ένας δέκτης οποίος λαμβάνει το σήμα από την Κεραία του «Πύργου» και ένας πομπός που αποστέλλει το σήμα προς την υποδομή που βρίσκεται στην οροφή του Λιμεναρχείου Σύρου. Ο χώρος στην οροφή του κτιρίου της Αναπτυξιακής Εταιρείας Κυκλάδων στην Ερμούπολη είχε παραχωρηθεί άνευ αντιτίμου για την φιλοξενία του δέκτη και του πομπού.
Λιμεναρχείου
Στην οροφή του Λιμεναρχείου Σύρου στην Ερμούπολη, είναι εγκατεστημένος ένας δέκτης ο οποίος λαμβάνει το σήμα από την κεραία που βρίσκεται στην Αναπτυξιακή Εταιρεία Κυκλάδων, γίνεται η επεξεργασία των δεδομένων στο Command Center, στη συνέχεια αποστέλλεται η τελική πληροφορία πίσω στην ΑΝ.ΕΤ.ΚΥ. που βρίσκεται η σύνδεση του ίντερνετ και έτσι γίνεται δυνατή η παροχή απομακρυσμένης εικόνας σε οποιαδήποτε εξουσιοδοτημένη συσκευή.
Στο Λιμεναρχείου Σύρου, είναι εγκατεστημένο ένα σύστημα ΙΤ, το Command Center το οποίο συλλέγει, αποθηκεύει και δίνει πρόσβαση στους εξουσιοδοτημένους χρήστες, σε όλα τα δεδομένα που δέχεται από το ραντάρ και τη θερμική κάμερα.
Αποτελείται, από έναν server για την επεξεργασία των δεδομένων, μια επέκταση του server που βρίσκεται στην Υποδομή Γυάρου, ένα σύστημα αποθήκευσης των δεδομένων (storage) και UPS για την προστασία από διακοπές ρεύματος, καθώς και από έναν σταθμό εργασίας για το προσωπικό του Λιμεναρχείου.
Στην Αναπτυξιακή Εταιρεία Κυκλάδων, είναι εγκατεστημένο ένα επιπλέον σύστημα ΙΤ, το οποίο δέχεται δεδομένα από το Command Center που βρίσκεται στο Λιμεναρχείο Σύρου και λειτουργεί ως εφεδρικό σύστημα (backup) του βασικού Command Center.
Αποτελείται από έναν server, ένα σύστημα αποθήκευσης των δεδομένων (storage) και UPS για την προστασία από διακοπές ρεύματος. Ο χώρος εντός του κτιρίου της Αναπτυξιακής Εταιρείας Κυκλάδων στην Ερμούπολη είχε παραχωρηθεί άνευ αντιτίμου για την φιλοξενία του συγκεκριμένου εξοπλισμού.
Οι εξουσιοδοτημένοι χρήστες (clients) έχουν πρόσβαση μόνο μέσω του Command Center και χωρίζονται σε 3 κατηγορίες χρηστών. Οι εξουσιοδοτημένοι χρήστες μπορούν να έχουν πρόσβαση είτε μέσω σταθμού εργασίας, είτε μέσω τάμπλετ ή κινητού ώστε να μπορούν να έχουν πρόσβαση ανά πάσα στιγμή στα δεδομένα ή/και στις εικόνες του ραντάρ και της θερμικής κάμερας ή/και στις ρυθμίσεις του συστήματος και του λογισμικού. Στην περίοδο λειτουργίας του Συστήματος από το WWF Ελλάς, οι κατηγορίες χρηστών ήταν:
- Το εξουσιοδοτημένο προσωπικό της Ομάδας Πεδίου με πλήρη πρόσβαση στα δεδομένα και στις εικόνες του ραντάρ και της θερμικής κάμερας και στις ρυθμίσεις του συστήματος και του λογισμικού.
- Το εξουσιοδοτημένο προσωπικό του Λιμεναρχείου Σύρου με πρόσβαση αποκλειστικά και μόνο στις εικόνες του ραντάρ και της θερμικής κάμερας.
- Εξουσιοδοτημένοι τεχνικοί συντήρησης συστήματος με πρόσβαση στις ρυθμίσεις του συστήματος και του λογισμικού.
Το Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης της ΘΠΠ Γυάρου συμπληρώνει ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος/τετρακόπτερο (ΣμηΕΑ-Drone), DJI Matrice 200, το οποίο λειτουργεί υποστηρικτικά για την καλύτερη αξιολόγηση των περιστατικών που λαμβάνουν χώρα εντός της ΘΠΠ Γυάρου καθώς μπορεί να προσφέρει κοντινή εικόνα χωρίς να γίνεται αντιληπτή η Ομάδα Πεδίου. Tο UAV χρησιμοποιείται αποκλειστικά από εξουσιοδοτημένο, εκπαιδευμένο και πιστοποιημένο προσωπικό.
H χρήση drones βοήθησε την Ομάδα Πεδίου να εντοπίσει και να συγκεντρώσει στοιχεία για παράνομα περιστατικά.
Τα drones απαιτούν ειδική άδεια χειριστή UAS (Unmanned Aerial Vehicle) και σχετική εμπειρία στη χρήση τους για να είναι αποτελεσματικά. Το drone, στην περίπτωση του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης, αποδείχτηκε ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο κατά την επόπτευση, παρέχοντας εξ αποστάσεως εικόνα παράνομων δραστηριοτήτων. Η χρήση drones βοήθησε την Ομάδα Πεδίου να εντοπίσει και να συγκεντρώσει στοιχεία για παράνομα περιστατικά (π.χ. παράνομη αλιείας) που διαφορετικά δεν θα ήταν εφικτά, καθώς οι δράστες θα είχαν εγκαταλείψει την περιοχή όταν έβλεπαν την Ομάδα να τους πλησιάζει στη διάρκεια μιας περιπολίας.
Ένα Λεπτομερές Επιχειρησιακό Σχέδιο
Για τον καθορισμό των δράσεων, διαδικασιών και ρόλων για το πρόγραμμα επόπτευσης και φύλαξης της ΘΠΠ Γυάρου, συντάχθηκε ένα λεπτομερές Επιχειρησιακό Σχέδιο, που συμφωνήθηκε με τις Λιμενικές Αρχές στη Σύρο. Για την εγκατάσταση και λειτουργία του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης και την αποτελεσματική φύλαξη της ΘΠΠ της Γυάρου, καθώς επίσης και την εξασφάλιση της επιχειρησιακής ετοιμότητας του Λιμενικού Σώματος και ειδικά του Λιμεναρχείου Σύρου, υπεγράφη το 2018 σχετικό Μνημόνιο Συνεργασίας, μεταξύ του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής -και ειδικά του Λιμενικού Σώματος- και του WWF Ελλάς.
Το εν λόγω Σχέδιο προσδιορίζει με ακρίβεια τις διαδικασίες που θα πρέπει να ακολουθήσει κάθε εμπλεκόμενο μέρος (η Ομάδα Πεδίου του WWF Ελλάς και το Λιμενικό Σώμα).
Το διπλανό σχήμα περιγράφει, σε διάγραμμα ροής, τα βήματα της Ομάδας Πεδίου για την εξ αποστάσεως παρακολούθηση κατά την καθημερινή της λειτουργία, την αξιολόγηση και τον εντοπισμό δραστηριοτήτων εντός της ΘΠΠ της Γυάρου και απεικονίζει τις διαδικασίες που αφορούν το Λιμενικό Σώμα, όταν του γνωστοποιείται ύποπτο περιστατικό από την Ομάδα.
Ειδικότερα, κάθε φορά που η Ομάδα Πεδίου εκτιμούσε, με βάση τα στοιχεία που είχε διαθέσιμα μέσω του Συστήματος, ως ύποπτη την παρουσία και τη δραστηριότητα ενός σκάφους εντός της ΘΠΠ της Γυάρου, ακολούθησε τα παρακάτω βήματα:
Βήμα 1
Με βάση τα δεδομένα του Συστήματος, η Ομάδα Πεδίου αποφάσιζε την ανάγκη επέμβασης, ανάλογα με τη σοβαρότητα του συμβάντος (χρόνος και τόπος εισόδου στη ΘΠΠ, φύση ύποπτης παράνομης δραστηριότητας, κλπ.) και την έναρξη επιτόπιας περιπολίας με το ταχύπλοο φουσκωτό σκάφος στη ΘΠΠ, προκειμένου να επαληθευτεί η δραστηριότητα του ύποπτου σκάφους και, εάν είναι απαραίτητο, να συλλεχθούν στοιχεία σχετικά με την παράνομη δραστηριότητα.
Βήμα 2
Ενώ η Ομάδα βρισκόταν επί τόπου, πλησίαζε σε ασφαλή απόσταση το ύποπτο σκάφος και κατέγραφε τη δραστηριότητά του για να εξακριβώσει εάν ήταν παράνομο (δηλ. πραγματοποιούσε παράνομη αλιεία), λαμβάνοντας στοιχεία για την δραστηριότητά του (π.χ. φωτογραφίες, βίντεο, κ.λπ.).
Βήμα 3
Εάν η δραστηριότητα του σκάφους αξιολογούνταν ως παράνομη, η Ομάδα ενημέρωνε ευγενικά τους εμπλεκόμενους ότι οι ενέργειές τους ήταν παράνομες, ότι θα ενημέρωνε και θα κατήγγειλε αμέσως το συμβάν στις αρμόδιες Λιμενικές Αρχές και ότι θα έπρεπε να διακόψουν τη δραστηριότητά τους και να αποχωρήσουν από τη ΘΠΠ της Γυάρου. Σύμφωνα με τη σχετική διαδικασία, η Ομάδα Πεδίου παράλληλα πρόβαινε σε άμεση τηλεφωνική ενημέρωση των Λιμενικών Αρχών Σύρου και με την επιστροφή της στη Σύρο προσκόμιζε όλα τα συγκεντρωμένα στοιχεία για τα έκνομα περιστατικά που μπόρεσαν να εξακριβωθούν και κατέθετε γραπτή καταγγελία στο Λιμεναρχείο Σύρου.
Η εφαρμογή των παραπάνω διαδικασιών αξιολογείται ως εξαιρετικά αποτελεσματική, καθώς επέφερε ουσιαστικά αποτελέσματα. Η Ομάδα ανταποκρίθηκε σε πολυάριθμα ύποπτα περιστατικά και μπόρεσε να προσδιορίσει εάν όντως εμπλέκονταν σε κάποια μορφή παράνομης δραστηριότητας. Τέτοιες δραστηριότητες είτε αποτράπηκαν επί τόπου από την Ομάδα Πεδίου ή/και το Λιμενικό Σώμα, είτε καταγγέλθηκαν από την Ομάδα στις Λιμενικές αρχές της Σύρου για περαιτέρω ενέργειες.
H Βάση Δεδομένων για την Επιτήρηση
Η Βάση Δεδομένων του προγράμματος εποπτείας «GYAROS: PATROL VESSEL RECORDS» αναπτύχθηκε μέσω της εφαρμογής MS Access προκειμένου η Ομάδα Πεδίου να καταγράφει, να διαχειρίζεται και να αναλύει εύκολα όλα τα δεδομένα που σχετίζονται με το πρόγραμμα επόπτευσης – φύλαξης. Τα δεδομένα περιπολίας, φωτογραφίες, βίντεο, εγγραφές ραντάρ και επίσημες καταγγελίες αρχειοθετούνταν σε αυτήν τη βάση δεδομένων. Η Βάση Δεδομένων Εποπτείας αποθηκεύεται σε ασφαλές cloud ώστε να επιτρέπεται η απομακρυσμένη πρόσβαση μόνο στο εξουσιοδοτημένο προσωπικό σε συμμόρφωση με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων της ΕΕ (GDPR).
Απομακρυσμένη Επιτήρηση με Χρήση Καινοτόμων Λογισμικών
Επιπλέον, η Ομάδα Πεδίου χρησιμοποίησε 3 δωρεάν λογισμικά για να έχει απομακρυσμένη και εύκολη πρόσβαση στο κέντρο διοίκησης (Command Center) του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης και ειδικότερα στο ραντάρ, την κάμερα και την οθόνη του συστήματος:
Virtual Network Computing (VNC)
Το Virtual Network Computing (VNC) είναι ένα γραφικό σύστημα που χρησιμοποιεί το πρωτόκολλο Remote Frame Buffer (RFB) για τον απομακρυσμένο έλεγχο ενός άλλου υπολογιστή Το VNC χρησιμοποιήθηκε για να επιτρέψει σε πολλούς χρήστες (Ομάδα Πεδίου, στελέχη Λιμενικού Σώματος, ειδικούς υποστήριξης IT) να ελέγχουν εξ αποστάσεως το ραντάρ, μέσω του server Γυάρου.
gDMSS Plus
Το gDMSS Plus είναι ένα δωρεάν λογισμικό απομακρυσμένης επιτήρησης για συσκευές Android και iOS που επιτρέπει την παρακολούθηση από βιντεοκάμερες μέσω smartphone ή tablet. Μέσω της χρήσης του η Ομάδα μπόρεσε να έχει απομακρυσμένη πρόσβαση στις περιμετρικές κάμερες ασφαλείας της Γυάρου 24/7.
Auto Screen Capture
Το Auto Screen Capture είναι ένα δωρεάν πρόγραμμα ανοιχτού κώδικα για τα MS Windows για αυτόματη λήψη έως και τεσσάρων συνδεδεμένων οθονών. Μέσω της χρήσης του εξασφαλίζεται πρόσβαση στην οθόνη ραντάρ ανά πάσα στιγμή 24/7. Η Ομάδα συγκέντρωνε στιγμιότυπα οθόνης ραντάρ κάθε δύο λεπτά και αυτά τα δεδομένας σε μορφή εικόνων (.jpg) αποθηκεύονταν αυτόματα σε ένα αρχείο (cloud storage) dropbox, όπου μόνο τα μέλη της Ομάδας Πεδίου είχαν πρόσβαση μέσω των κινητών τηλεφώνων και των tablet τους 24/7.
Η Ομάδα Πεδίου του WWF Ελλάς
Η Ομάδα Πεδίου του WWF αποτέλεσε ίσως τον πιο σημαντικό επιχειρησιακό μηχανισμό για την προστασία και διαχείριση της ΘΠΠ της Γυάρου.
Στόχοι της αποτελούσαν η αδιάλειπτη επιτήρηση της ευρύτερης περιοχής, η καταγραφή των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η συλλογή δεδομένων από το πεδίο και η αποτροπή παράνομων ενεργειών, όπως η παράνομη αλιεία.
Μέσα από επιτόπιες -τακτικές και έκτακτες- περιπολίες, την αξιοποίηση του καινοτόμου Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης, τη στενή συνεργασία με την τοπική κοινωνία, τις αρμόδιες αρχές και ειδικά το Λιμενικό Σώμα, η Ομάδα διασφάλιζε διαρκώς την τήρηση των περιβαλλοντικών όρων, την εφαρμογή των μέτρων προστασίας των ειδών και των οικοτοπών τους και τη βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων.
Δείτε απόσπασμα από την εκπομπή «365 Στιγμές»
Πιο αναλυτικά, η Ομάδα Πεδίου:
- Αποτελείτο από 3 άτομα, με έδρα τη Σύρο, τα οποία πραγματοποιούσαν βάρδιες επιτήρησης 24/7.
- Χρησιμοποιούσε τα επιμέρους μέσα του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης που είναι τοποθετημένα στη Γυάρο (ραντάρ, θερμική κάμερα) και στη Σύρο (σταθμοί ελέγχου και απομακρυσμένου χειρισμού), αξιολογώντας κάθε δραστηριότητα, ακόμη και τις ημέρες με κακές καιρικές συνθήκες.
- Όταν οι καιρικές συνθήκες το επέτρεπαν, πραγματοποιούσε περιπολίες στη ΘΠΠ Γυάρου, με τη χρήση του ταχυπλόου σκάφους του WWF Ελλάς και έκτακτους ελέγχους στην ευρύτερη περιοχή.
- Προσάρμοζε, ανάλογα, το πλάνο περιπολιών ώστε να βρίσκεται στη Γυάρο ξημερώματα, απογευματινές και βραδινές ώρες, όταν οι αλιείς δραστηριοποιούνται.
- Σε περιπτώσεις που δεν ήταν εφικτή, λόγω καιρού, η διενέργεια επί τόπου περιπολίας για την εξακρίβωση ενός ύποπτου περιστατικού ή όταν κρινόταν απαραίτητη η παρουσία του Λιμενικού Σώματος, η Ομάδα επικοινωνούσε άμεσα με το Λιμεναρχείο Σύρου και εκείνο αναλάμβανε να περιπολήσει την περιοχή με το δικό του σκάφος, όταν αυτό ήταν εφικτό.
Η Ομάδα Πεδίου, σε διάρκεια 3 ετών, μεταξύ Ιανουαρίου 2018 και Δεκεμβρίου 2020, που ήταν και η πιο έντονη επιχειρησιακά, πραγματοποίησε συνολικά 275 περιπολίες, για περισσότερες από 1.500 ώρες περιπολώντας στη ΘΠΠ της Γυάρου και καλύπτοντας συνολικά σχεδόν 11.600 ναυτικά μίλια. Χρησιμοποιώντας όλα τα διαθέσιμα μέσα του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης (ραντάρ, κάμερα, drone) και με άμεσες παρατηρήσεις κατά τις περιπολίες της, κατάφερε να καταγράψει συνολικά 271 σκάφη εντός της περιοχής, τα οποία αναγνωρίστηκαν ως προς τη δραστηριότητά τους και αξιολογήθηκε εάν εμπλέκονταν σε κάποια μορφή παράνομης δραστηριότητας.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, εντόπισε περίπου 70 ύποπτα περιστατικά παράνομης αλιευτικής δραστηριότητας και τα επιθεώρησε όλα επί τόπου. Από αυτά, 44 διαπιστώθηκε ότι παραβιάζουν την απαγόρευση αλιείας και σταμάτησαν επί τόπου, είτε μετά από τις σχετικές οδηγίες της Ομάδας, είτε μετά από την επέμβαση του Λιμενικού Σώματος. Για όλες τις παράνομες περιπτώσεις που αντιμετωπίστηκαν και επαληθεύτηκαν, τα συλλεχθέντα στοιχεία διαβιβάστηκαν από την Ομάδα Πεδίου στο Λιμεναρχείο Σύρου για περαιτέρω ενέργειες, σύμφωνα με τους προβλεπόμενους κανονισμούς και διαδικασίες. Τελικά, σε 11 από αυτές τις περιπτώσεις επιβλήθηκαν πρόστιμα στους δράστες από τις Λιμενικές Αρχές, ενώ 2 επιπλέον περιστατικά εξακριβώθηκαν επιτόπου από το Λιμενικό που περιπολούσε στην περιοχή, χωρίς την παρουσία της Ομάδας και επέβαλε πρόστιμα στους εμπλεκόμενους.
Δείτε βίντεο με την Ομάδα Πεδίου εν δράση
Σε ό,τι αφορά στην αποτελεσματικότητα του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης, προκύπτει ότι κατά την ίδια περίοδο οι παράνομες δραστηριότητες μειώθηκαν σημαντικά σε σύγκριση με την προηγούμενη τριετία (2015-2017). Συγκεκριμένα, η παράνομη ερασιτεχνική αλιεία μειώθηκε κατά 57% σε σχέση με τα προηγούμενα έτη, ενώ ακόμη πιο δραματική μείωση, κατά 85%, καταγράφηκε στην παράνομη επαγγελματική αλιεία.
Επιτήρηση από Μακριά
Δείτε βίντεο από τη συνεργασία WWF Ελλας και λιμεναρχείου Σύρου στο πεδίο
Χρησιμοποιώντας το ραντάρ και το Αυτόματο Σύστημα Αναγνώρισης (Automatic Identification System – AIS) του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης, η Ομάδα Πεδίου παρακολουθούσε, σε 24ωρη βάση, τη ΘΠΠ της Γυάρου και ήταν σε θέση να εντοπίζει όλα τα σκάφη που εισέρχονταν εντός 3 ναυτικών μιλίων από τις ακτές του νησιού.
Παρακολουθώντας τη θέση του εκάστοτε σκάφους, την κατεύθυνση και την πορεία του ταξιδιού του, την ταχύτητα και τη συνολική διαδρομή του κατά τη διάρκεια της παρουσίας του εντός της περιοχής, η Ομάδα ήταν σε θέση να το απομονώσει και να αξιολογήσει αν είναι ύποπτο για παράνομη αλιευτική δραστηριότητα.
Όταν εντοπίζονταν πιθανά ύποπτα περιστατικά, η Ομάδα παρακολουθούσε στενά την κίνησή τους μέσω του ραντάρ και ανάλογα τις καιρικές συνθήκες (άνεμοι κάτω των 5 μποφόρ), ξεκινούσε με το ταχύπλοο σκάφος του WWF Ελλάς από τη Σύρο για «στοχευμένη» περιπολία ώστε να επιθεωρήσει, επί τόπου, τη δραστηριότητα του συγκεκριμένου “ύποπτου” σκάφους.
Το Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης επέτρεψε στην Ομάδα Πεδίου του WWF Ελλάς να συνεχίσει την αποτελεσματική παρακολούθηση όλης της δραστηριότητας στην περιοχή της Γυάρου, ακόμη και κατά τη διάρκεια της επιδημίας COVID-19 και των επακόλουθων περιορισμών στη θαλάσσια κυκλοφορία την άνοιξη και το φθινόπωρο του 2020. Οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν από την πολιτεία στις μετακινήσεις είχαν ελάχιστο αντίκτυπο στην παρακολούθηση της περιοχής, αξιοποιώντας τις δυνατότητες του ραντάρ του Συστήματος με συνεχείς βάρδιες 24/7.
Επιπρόσθετα, η Ομάδα Πεδίου, εφόσον ο καιρός το επέτρεπε, πραγματοποιούσε τακτικές και έκτακτες περιπολίες στη Γυάρο προκειμένου να αυξήσει τη φυσική παρουσία της στην περιοχή, να αντιδράσει άμεσα σε περιστατικά και κυρίως να αυξήσει την -επί τόπου- “ορατότητά” της προς τους χρήστες της περιοχής. Αξίζει να σημειωθεί πως, στις περισσότερες περιπτώσεις, όταν οι συνθήκες ανέμου είναι άνω των 5 μποφόρ, αρκετοί επαγγελματίες και η πλειοψηφία των ερασιτεχνών ψαράδων, αποφεύγουν τα ταξίδια και έτσι η συνολική δραστηριότητα στη θάλασσα είναι περιορισμένη.
Εκτός από τις τακτικές και έκτακτες περιπολίες της Ομάδας, η χρήση του ραντάρ, σε συνδυασμό με τη χρήση της απομακρυσμένης θερμικής κάμερας ήταν βασικά στοιχεία για τη διασφάλιση της πλήρους και αποτελεσματικής παρακολούθησης της περιοχής. Παρά τις πολλές τεχνικές δυσλειτουργίες που προκλήθηκαν από τις ακραίες καιρικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή και ειδικά στην κορυφή της Γυάρου, όπου βρίσκεται το σύστημα, τις περισσότερες από τις οποίες η Ομάδα κατάφερε να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά και να επισκευάσει μόνη της, το συνολικό σύστημα λειτούργησε επαρκώς επιτρέποντας στην Ομάδα να συνεχίσει ανεμπόδιστα την παρακολούθηση της περιοχής, είτε εξ αποστάσεως, είτε επί τόπου.
Ευαισθητοποίηση & Ενημέρωση των Εμπλεκόμενων
Μέλος της Ομάδας Πεδίου μιλά για την επιτήρηση της ΘΠΠ Γυάρου
Η Ομάδα Πεδίου, σε στενή συνεργασία με το Λιμεναρχείο Σύρου και σύμφωνα με το Επιχειρησιακό Σχέδιο, χρησιμοποίησε όλα τα διαθέσιμα τεχνικά μέσα, επιχειρησιακές διαδικασίες και εργαλεία επικοινωνίας για να διασφαλίσει ότι η ύπαρξη και η λειτουργία του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης θα είναι γνωστή, κατανοητή και “ορατή” στους επισκέπτες και χρήστες της ΘΠΠ της Γυάρου, καθώς και στις γειτονικές νησιωτικές κοινότητες.
Αυτό έγινε μέσω σχετικών δελτίων τύπου, ανακοινώσεων και συνεντεύξεων σε τοπικά και εθνικά μέσα ενημέρωσης καθώς και στην ιστοσελίδα του προγράμματος CYCLADES Life, αλλά και μέσω ενημερωτικών συναντήσεων με τους χρήστες της περιοχής.
Έτσι, ιδιαίτερα οι ντόπιοι ερασιτέχνες και επαγγελματίες ψαράδες, αντιλήφθηκαν πλήρως ότι το Σύστημα λειτουργούσε διαρκώς και η ΘΠΠ της Γυάρου φυλασσόταν συνεχώς και ενεργά από την Ομάδα Πεδίου και τις τοπικές Λιμενικές Αρχές. Τα παρακάτω στοιχεία συνέβαλαν στην υψηλή προβολή του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης μεταξύ των τοπικών κοινωνιών και των χρηστών της περιοχής και στην καθιέρωση της ΘΠΠ της Γυάρου ως μιας εκ των καλύτερα και πιο αποτελεσματικά φυλασσόμενων ΘΠΠ της χώρας:
Αλιέας της Άνδρου μιλά για την επιτήρηση της ΘΠΠ Γυάρου
Η Επιτυχής Μεταβίβαση του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης
Ήδη από τη φάση του σχεδιασμού του Συστήματος Απομακρυσμένης Επιτήρησης, αποτελούσε στρατηγική επιλογή του WWF Ελλάς, η δημιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων για την οργανωμένη μεταβίβασή του στις αρμόδιες αρχές. Μετά την πάροδο σχεδόν 7 ετών ενεργούς και εντατικής συμμετοχής στην επιτήρηση της περιοχής της Ομάδας Πεδίου του WWF Ελλάς, τον Απρίλιο του 2024 ολοκληρώθηκε επιτυχημένα η μεταβίβαση στον Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. συνολικά του Σύστηματος, παρέχοντας παράλληλα το Επιχειρησιακό Σχέδιο και τις σχετικές διαδικασίες οργάνωσης περιπολιών, καθώς και σχετική εκπαίδευση στη χρήση του προς το προσωπικό της Μ.Δ.Π.Π. Κ.Α. του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.
Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζεται η ομαλή μετάβαση της εποπτείας της ΘΠΠ Γυάρου στην άμεση ευθύνη των συναρμόδιων φορέων της πολιτείας, αξιοποιώντας το Σύστημα Απομακρυσμένης Επιτήρησης και διασφαλίζοντας την επιχειρησιακή ικανότητα και συνεργασία του Λιμενικού Σώματος.
Ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.), από το 2020, όταν ιδρύεται με την έκδοση του Ν. 4685/2020 (ΦΕΚ Α 92/7.5.2020), ως φορέας κεντρικού επιπέδου του Εθνικού Συστήματος Διακυβέρνησης πολιτικής για τις Προστατευόμενες Περιοχές καλείται -μεταξύ άλλων- να συντονίσει μια σειρά από δράσεις, έργα και διαδικασίες που αφορούν την εφαρμογή της πολιτικής που χαράσσει το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) για τη διαχείριση των Προστατευόμενων Περιοχών στην Ελλάδα, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την προώθηση και υλοποίηση δράσεων αειφόρου ανάπτυξης.
Ειδικά, σε τοπικό επίπεδο, ο Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. επιβλέπει 24 Μονάδες Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών (Μ.Δ.Π.Π.), οι οποίες μαζί με τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, τις Περιφέρειες και τους Δήμους, συγκροτούν το Σύστημα Διακυβέρνησης Προστατευόμενων Περιοχών σε περιφερειακό επίπεδο.
Από τους σκοπούς και τις αρμοδιότητες των Μονάδων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών (Μ.Δ.Π.Π.), προκύπτει πως:
- συμμετέχουν στον έλεγχο της εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, καθώς και των ειδικότερων όρων και ρυθμίσεων που αφορούν κάθε περιοχή, καθώς επίσης,
- συντάσσουν σχέδια φύλαξης των περιοχών αρμοδιότητάς τους, συνεπικουρούν με τους αρμόδιους φορείς μέσω Μνημονίων Συνεργασίας και παρακολουθούν την εφαρμογής τους.
Η Μονάδα Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Κεντρικού Αιγαίου (Μ.Δ.Π.Π. Κ.Α.) έχει υπό την αρμοδιότητά της 41 περιοχές Natura που εντοπίζονται κυρίως στο σύμπλεγμα των Κυκλάδων και στη γύρω περιοχή της Αστυπάλαιας (16 ΖΕΠ, 23 ΕΖΔ και 2 ΕΖΔ/ΖΕΠ). Μεταξύ των περιοχών αυτών είναι και η ΘΠΠ Γυάρου. Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών Natura 2000 στην περιοχή καλύπτει περίπου 375.000 ha, το 70% των οποίων αφορά θαλάσσιες περιοχές. Ως εκ τούτου, η Μ.Δ.Π.Π. Κ.Α. καλείται να εποπτεύσει πάνω από 35 νησιά και νησίδες και 265.000 ha θάλασσας.
Η διαδικασία αυτή, της μετάβασης από ένα “εθελοντικό” σχήμα επιτήρησης (αποτελούμενο από στελέχη μιας περιβαλλοντικής μη κυβερνητικής οργάνωσης και τους συνεργάτες της) στις αρμόδιες αρχές της Πολιτείας και η μεταβίβαση της λειτουργίας ενός Συστήματος για την επόπτευση και φύλαξη μιας ΘΠΠ, που προέκυψε αποκλειστικά από τις ενέργειες και τις δράσεις τους, αφενός δημιούργησε ένα μοναδικό προηγούμενο για τη φύλαξη παρόμοιων Προστατευόμενων Περιοχών σε όλη τη χώρα, αφετέρου μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα και για άλλες ΘΠΠ της επικράτειας, ώστε να επιτευχθεί η αποτελεσματική διαχείριση και η συνολική βελτίωση της προστασίας τους.
ένα Μνημόνιο Συνεργασίας για την προστασία της ΘΠΠ Γυάρου
Για να φτάσουμε στην επιτυχή μεταβίβαση στον Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α., κρίθηκε αναγκαίο το 2022 από όλους τους εμπλεκόμενους να προηγηθεί η υπογραφή ενός νέου Μνημονίου Συνεργασίας για την αξιοποίηση του ολοκληρωμένου συστήματος επιτήρησης, με στόχο την αποτελεσματική φύλαξη στην παράκτια και θαλάσσια ζώνη της Νήσου Γυάρου, μεταξύ: 1) Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), 2) Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής/Λιμενικό Σώμα (ΥΝΑΝΠ/ΛΣ), 3) Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. και 4) WWF Ελλάς.
Σύμφωνα με το Μνημόνιο, που υπογράφηκε την 1/1/2023 με διάρκεια ένα χρόνο, το WWF Ελλάς θα παρείχε όλα τα σχετικά με το Σύστημα εγχειρίδια και θα εκπαίδευε τα εξουσιοδοτημένα στελέχη του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. στη χρήση και λειτουργία του και θα συνέβαλε στην υποστήριξη τόσο του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α., όσο και του Λιμενικού Σώματος, στη διαμόρφωση του προβλεπόμενου Επιχειρησιακού Σχεδίου φύλαξης της ΘΠΠ Γυάρου, για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης επόπτευσης και φύλαξης της περιοχής.
Το Μνημόνιο προσδιορίζει το ρόλο και τις ευθύνες του κάθε εταίρου και κυρίως του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. που αναλαμβάνει να εξασφαλίσει τους αναγκαίους πόρους και επιλαμβάνεται τη λειτουργία του Συστήματος απομακρυσμένης επιτήρησης καθώς και τη φύλαξη της ΘΠΠ Γυάρου, σε συνεργασία με το Λιμενικό Σώμα. Το Μνημόνιο προβλέπει τη στενή συνεργασία, αλλά και την εκτέλεση κοινών περιπολιών του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. και των Λιμενικών Αρχών, προκειμένου να αποτραπούν αποτελεσματικά οι παράνομες δραστηριότητες.
Έτσι, με την υπογραφή του Μνημονίου, εφαρμόζεται ένα Επιχειρησιακό Σχέδιο φύλαξης της ΘΠΠ Γυάρου, με βάση το οποίο οι αρμόδιοι και άμεσα εμπλεκόμενοι φορείς συνεργάζονται, ώστε να διασφαλίζεται έτσι η μακροπρόθεσμη λειτουργία και χρήση του συστήματος και η επόπτευση και φύλαξη της περιοχής, άρα και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Δείτε εδώ περισσότερα για το Μνημόνιο Συνεργασίας.